همه ما در طول زندگی بارها احساس ناخوشایند اضطراب رو تجربه کردیم.‌ اما سوالی که باید مطرح کنیم اینه که خود اضطراب هم مثل احساسش همیشه جنبه ناخوشایند و منفی داره؟! یعنی این واکنش، استرس، هراس، ترس و… هر چیزی که همراه این کلمه ها به ذهنمون خطور می کنه، چیزهایی هستند که باید همیشه ازشون دوری کنیم؟ در این مقاله قراره به این دست پرسش ها جواب بدیم و انواع اضطراب و پیامد هر کدوم رو توضیح بدیم. پس با ما همراه باشید.

اضطراب چیست؟

اضطراب به حالت هیجانی، نگرانی و دلواپسی و در کل احساسی ناخوشایند گفته می شه که اغلب به خاطر یک علت نامعلوم به وجود میاد.

نکته ای که از همین ابتدا باید گفته بشه اینه که باید اضطراب مثبت یا مفید و اضطراب منفی یا مضر رو از هم دیگه کاملا تفکیک کنیم و متفاوت بدونیم.

در ادامه هر کدوم از این‌ها رو کاملا توضیح می دیم تا برای شما جا بیفته…

اضطراب مثبت یا مفید

همون طوری که در ابتدا توضیح دادیم این احساس، به یک حالت ناخوشایند اطلاق میشه، پس سوال اینجاست این حالت ناخوشایند چطوری می تونه جنبه مثبت هم داشته باشه؟ چیزی که اضطراب مفید رو تعریف می کنه در واقع احساس اون نیست بلکه پیامد و اثریه که به وجود میاره.

باید بدونیم اضطراب قبل از هر چیزی واکنش طبیعی ما انسان ها در مقابل موقعیت هاییه که برامون خطر، تهدید یا احساس ناامنی رو دارند.

زمانی که ما در یک موقعیت تهدید آمیز قرار گرفته باشیم همین احساس ناخوشایند اضطراب به ما کمک زیادی می کنه تا بتونیم اون موقعیت رو با موفقیت پشت سر بذاریم.هنگام احساس ناامنی دستگاه عصبی سمپاتیک ما فعال و هورمون های مربوط به اون مثل آدرنالین باعث واکنش های جسمی خاصی میشه. مثل تنفس و ضربان قلب سریع تر و شدیدتر، بزرگ شدن مردمک چشم، حرکت جریان خون به سمت عضله های بزرگ تر و…تمام این واکنش ها به ما برای مواجهه با خطر، یا حتی یک موقعیت جدید یا سخت کمک می کنه.

بعد از رفع خطر و رفع استرس چه اتفاقی میوفته؟

زمانی هم که خطر رفع بشه دستگاه عصبی پاراسمپاتیک بدن و ذهن رو به حالت آرامش بر می گردونه.اضطراب علاوه براینکه برای ما برای گذر کردن از مواقع خطرناک کاربرد داره، در موقعیت ها و تجربه های جدید هم می تونه به ما کمک کنه.برای مثال کسی که قراره تو جمع مهمی برای بار اول صحبت کنه، یا زمانی که استرس و نگرانی زمان امتحان یا یک مسابقه و…به سراغ فردی میاد، باز همین واکنش طبیعی اضطراب کمک کننده و ضروریه تا آمادگی جسمی و ذهنی رو چند برابر کنه و فرد بتونه اون موقعیت رو با موفقیت سپری کنه.

و حالا بعد از اینکه تونسته خطری رو پشت سر بذاره یا یه موقعیت و تجربه جدید رو با موفقیت طی کنه، اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده، مهارت و تسلط خودش رو درباره اون مورد بالا تر برده، انگیزه موفقیتش بیشتر میشه، به استقلال خودش بها داده و تونسته سازگاری و انطباق بهتری رو با موقعیت های جدید پیدا کنه.

 منفی یا مضر این نوع چگونه است؟

این نوع اضطراب، علاوه بر احساس ناخوشایند، اثرات منفی و مخرب زیادی هم داره. در واقع این احساس دیگه غیر طبیعی محسوب میشه چرا که برای فرد هیچ موقعیت خطر آفرینی وجود نداره، یا که واکنش های اضطرابی و هیجانی که از خودش نشون می ده بیش از اندازه طبیعی و لازم یا متناسب با موقعیت اضطراب آمیزه که باعث آسیب های مختلفی به فرد میشه.

یعنی اضطراب کارایی مثبتش رو از دست می ده و برعکس باعث اثرات منفی میشه. فرد مضطرب به خاطر واکنش های غیرطبیعی جسمی و ذهنی توانایی حل مسئله در موقعیت های مختلف رو از دست می ده; حالت های اضطرابی که بدن از خودش نشون می ده به اوج می رسه و فرد قدرت تصمیم گیری و تمرکزش به میزان قابل توجهی پایین میاد.

مثلا اگه امتحان یا سخنرانی مهمی داشته باشه این اضطراب نه تنها به او برای بهتر عمل کردن کمکی نمی کنه که باعث میشه کار خراب تر بشه.در مواردی هم که دلیلی برای اضطراب وجود نداره، زندگی روزانه فرد کاملا تحت تاثیر این نگرانی و آشفتگی ها به هم می ریزه و حالت غیر عادی می گیره و فرد از زندگی خودش هیچ لذتی نمی بره.

نشانه ها و علائم اضطراب

  • علائم جسمی:تپش قلب شدید، تنگی نفس، بی اشتهایی و تهوع، بی خوابی، تکرر ادرار، تعریق، اختلال در گفتار، گشاد شدن مردمک چشم، احساس درد در قفسه سینه و…
  • علائم شناختی:اختلال در حافظه، حواس پرتی، کم توجهی، عدم تمرکز درست، افکار تکرار شونده، کمرویی و…
  • علائم روان شناختی: عصبانیت,بی قراری، بی طاقتی، دائما هشیاری و گوش به زنگ بودن، ترس، وحشت زدگی، افسردگی، واکنش های هیجانی افراطی و…

پیامدهای (اثرات) آن

  • در صورتی که این حس و واکنش ریشه یابی و درمان نشه، ممکنه زمینه ایجاد ترس های مزمن و مرضی، اضطراب اجتماعی، فوبیا و…رو فراهم کنه.
  • اضطراب همچنین می تونه باعث گوشه گیری، کم حوصلگی، بی انگیزگی یا حتی افسردگی بشه.چرا که قرار گرفتن بین جمع برای فرد دوباره همون احساس اضطراب رو به وجود میاره.
  • اضطراب دائم برای فرد این ذهنیت رو به وجود میاره که تمام موقعیت ها خطرآفرینه بنابراین درگیر وسواس های فکری و عملی میشه
  • زمانی که فرد در موقعیت های جدیدی قرار می گیره و به علت اضطراب بیش از اندازه ای که داره عملکرد مناسب و در خور با اون شرایط رو نمی تونه از خودش بروز بده، کم کم اعتماد به نفسش کاهش پیدا می کنه و احساس بی ارزشی یا ناتوانایی بهش دست می ده.(بهتره یه نگاهی به مبحث عزت نفس هم بیندازید که اینجا لینکش موجوده: عزت نفس چیست؟)
  • فرد نسبت به تمام ویژگی های خود بدبین میشه و نمی تونه استقلال خودش رو در مواقع ضروری و مختلف حفظ کنه.برای کنترل اضطراب و یا حتی انجام امور همیشه نیاز به وجود یک شخص دیگه رو در کنارش احساس می کنه.
  • شخص مضطرب عملکرد و زندگی روزانش مختل میشه و احساس لذت و شادی، یا موفقیت رو در زندگی خودش احساس نمی کنه.
  • به خاطر دائمی بودن این احساس ناخوشایند، همیشه در حالتی هشیار و گوش به زنگ قرار داره که باعث تحلیل رفتن انرژی شخص و خستگی مفرط میشه و از طرفی هم خواب خوب و مناسبی نداره که باعث آسیب های مغزی و جسمی ناشی از بی خوابی میشه.
  • اضطراب در دراز مدت باعث مشکلات جسمی مزمنی میشه از جمله مشکلات قلبی و عروقی، احساس درد در قفسه سینه که خود وجود مشکلات گوارشی یا تنفسی در فرد رو نشون می ده.

خلاصه قضیه اینکه…

بر اساس مطالبی که گفته شد متوجه شدیم اضطراب، پیامدهای مثبت یا منفی می تونه داشته باشه، با اینکه در هر دو حالت تقریبا علائم اضطراب شبیه به همه ولی موقعیت و همینطور کنترل فرد تعیین می کنه که پیامدهای کدوم اضطراب شامل حالش بشه، اضطراب مفید یا مضر؟ بنابراین باید هر کدوم از ما راهکار های کنترل اضطراب و یاد بگیریم و در موقعیت های مختلف ازش استفاده کنیم.

 

برای مطالعه بیشتر اگر به زبان انگلیسی تسلط دارید بهتون پیشنهاد میکنیم نسخه اصلی کتاب “قانون GTD” رو تهیه کنید.(البته نسخه فارسی هم انتشار پیدا کرده اما ترجیح اینه نسخه انگلیسی باشه که میتونید از آمازون تهیه کنید:لینک خرید